Ula Rybicka z Żydoteki obala mity dotyczące literatury żydowskiej.

Mit pierwszy: Trzeba być obeznanym i zaznajomionym z religią i kulturą żydowską, żeby zrozumieć literaturę żydowską

Książki obalające ten mit:

„Oskubana papuga Rebego. Zmyślone opowieści chasydzkie” Géza Röhrig

Géza Röhrig to węgierski autor, znany szerszej publiczności jako odtwórca głównej roli w filmie „Syn Szawła”. Książka jest napisana bardzo sprawnie i przystępnie. Należy do nurtu „opowieści chasydzkich”, które są raczej krótkie i zawierają w sobie proste, uniwersalne myśli czy wartości. „Oskubaną papugę Rebego” można czytać jako bajki, folklorystyczne przypowieści z chasydzkiego życia. To książka dla tych, którzy uważają, że literatura żydowska jest trudna do zrozumienia.

Sprawdź dostępność w katalogu

„Balagan. Alfabet Izraelski” Paweł Smoleński

Układ jak w encyklopedii – hasło po haśle można przyswoić najważniejsze treści dotyczące Izraela i życia w Izraelu. Dla każdego, kto nie jest obeznany z Izraelem, a chciałby go poznać.

Sprawdź dostępność w katalogu

Mit drugi: Te książki są napisane tylko w jidysz lub po hebrajsku

Książki obalające ten mit:

„Rejwach” Mikołaj Grynberg

Książka nominowana do wielu nagród, m.in. Nagrody Nike. Doskonały przykład na to, jak dobrze funkcjonuje żydowska literatura wewnątrz literatury polskiej. Mikołaj Grynberg to pisarz świetnie znany w Polsce i piszący po polsku. „Rejwach” to opowieść o tym, jak trauma wojny daje o sobie znać nawet po wielu latach, a jej piętno jest przenoszone z pokolenia na pokolenie.

Sprawdź dostępność w katalogu

„Najtrudniej jest spotkać Lilit. Opowieści chasydzkich kobiet” Anka Grupińska

Wielokrotnie wznawiany bestseller. Ta książka to napisany po polsku – i przez polską autorkę – obszerny reportaż. Anka Grupińska opisuje tu życie chasydek w Izraelu.

Sprawdź dostępność w katalogu

Mit trzeci: Literatura żydowska to tylko książki o tematyce religijnej

Książki obalające ten mit:

„Mój Michael” Amos Oz

Autor jest przedstawicielem nowego izraelskiego pokolenia, które odcina się od religii. Nie znajdziemy tu za wiele wątków z religijnego świata. „Mój Michael” to pamiętnik młodej kobiety, trzydziestolatki. Dzięki pierwszoosobowej narracji obserwujemy, jak rozpadają się jej życie i kontakty z rodziną.

Sprawdź dostępność w katalogu

„Kto odejdzie, już nie wróci” Shulem Deen

Książka jest rodzajem pamiętnika opowiadającego o odejściu z ultraortodoksyjnego świata chasydzkiego. Jest to przykład przewrotny w kontekście obalania mitu, ponieważ wątek religijny jest w tej książce obecny i zarazem nieobecny. Z jednej strony Shulem Deen dokładnie opisuje ucisk i duchotę życia w religijnym świecie. Z drugiej jednak pokazuje też, jak negatywnie wpływa to na niektóre osoby w takich społecznościach i w jaki sposób one od tego odchodzą, aby budować swoje świeckie życie na nowo.

Sprawdź dostępność w katalogu

Mit czwarty: Literatura żydowska jest tworzona tylko przez mężczyzn

Książki obalające mit:

„Mąż i żona” Zeruya Shalev

Zeruya Shalev jest poczytną i znaną pisarką. Jest świetnym przykładem, żeby złamać ten stereotyp, przełamała bowiem „męski mur”. Pokazuje kobiecy punkt widzenia i opowiada o życiu wewnętrznym z perspektywy konfliktu – tego, jak świat zewnętrzny wpływa na życie wewnętrzne. Opowiada o małżeństwie, w którym mąż zapada na dziwną chorobę i nie może wstawać z łóżka, wobec czego ze wszystkimi trudnościami musi radzić sobie jego żona. Lustrzanym odbiciem tej powieści jest książka „Ból” tej samej autorki, opowiadająca o kobiecie, która ulega wypadkowi i poddaje się długiemu leczeniu. Przez cały czas zmaga się z tytułowym bólem. Pomysł na tę książkę zrodził się z osobistych doświadczeń autorki, która padła ofiarą jednego z ataków terrorystycznych.

Sprawdź dostępność w katalogu

„Moja dzika koza. Antologia poetek jidysz”

Wśród redaktorek są dwie wykładowczynie wrocławskiej judaistyki – Karlina Szymaniak i Joanna Lisek. Jest to kilkaset stron fantastycznej kobiecej poezji, bardzo niejednorodnej, zróżnicowanej pod względem tematycznym i jakościowym. Antologia została ułożona w sposób nieoczywisty – tak, by wzbudzać emocje i pobudzać intelektualną ciekawość.

Sprawdź dostępność w katalogu

Mit piąty: Literatura żydowska to tylko literatura wojenna

Książki obalające mit:

„Tel Awiw noir”

Antologia opowiadań pod redakcją Etgara Kereta i Asafa Gawrona. Książka pokazuje współczesny Izrael od ciemnej strony – dominują wątki związane z seksem, narkotykami i mrocznymi sekretami metropoli, która nigdy nie zasypia.

Sprawdź dostępność w katalogu

„Stramer” Mikołaj Łoziński

Książka pokazuje życie żydów tarnowskich przed Zagładą. Mimo widma wojny Łoziński unika tego tematu i pozwala bohaterom żyć zwykłym życiem.

Sprawdź dostępność w katalogu

Mit szósty: Literatura żydowska jest niezrozumiała

Książki obalające mit:

„Falafel na ostro” Michael Kichka

Powieść graficzna, która pokazuje życie w Izraelu. Śledzimy drogę, jaką przebywa bohater w diasporze, żeby zamieszkać w Izraelu. Fabuła jest tak skonstruowana, żeby w prosty sposób opowiedzieć o niuansach życia w Izraelu – konfliktach, kulinariach itd.

Sprawdź dostępność w katalogu

„Kroniki Jerozolimskie” Guy Delisle

Świetny komiks reportażowy, opisujący Izrael z perspektywy „obcego” – główny bohater nie jest Izraelczykiem. Być może obcemu łatwiej jest opisać jakiś twór, a w tym przypadku kraj.

Sprawdź dostępność w katalogu

„Płuczki. Poszukiwacze żydowskiego złota” Paweł Piotr Reszka

Książka rozpoznawana w Polsce, nominowana do Nagrody Nike. Idea reportażu jest czytelna – tematem jest dehumanizacja Żydów poprzez rozkopywanie byłych obozów zagłady w poszukiwaniu złota. To, co może wzbudzić wątpliwości, to ocena moralna bohaterów tej książki. Z jednej strony możemy czuć chęć potępienia bohaterów, z drugiej strony opisane zostały tu czasy powojenne, czyli czasy biedy. Być może bohaterowie byli zmuszeni posunąć się do takich czynów?

Sprawdź dostępność w katalogu

Mit siódmy: Książki żydowskie jest ciężko dostać

Książki obalające mit:

„Żywopłot” Dorit Rabinyan

Książka, która wywołała w Izraelu skandal na skalę nie tyle literacką, co polityczną. Minister edukacji zabronił wprowadzenia jej na listę lektur szkolnych. Powieść opowiada o miłości Palestyńczyka i Izraelki, czyli o absolutnym temacie tabu. Nawet w literaturze ten temat nie jest chętnie podejmowany. Książka została bestsellerem i ukazała się w wielu językach.

Sprawdź dostępność w katalogu

„To nie deszcz, to ludzie” Halina Birenbaum w rozmowie z Moniką Tutak-Goll

Rozmowa Moniki Tutak-Goll z kobietą, która przeżyła Zagładę. Jest to książka niezwykła, opowiadająca o wojennej traumie przez świadka tamtych wydarzeń. Bez wątpienia obala mit, ponieważ jest znana i łatwo dostępna.

Sprawdź dostępność w katalogu

Mit ósmy: Literatura żydowska jest tylko dla żydów

Książki obalające mit:

„Prozy utajone” Franz Kafka

Jest to zbiór notatek, rzeczy niedokończonych. Zawiera dużo pourywanych tekstów. To książka dla fanów świata, który kreował Kafka, i dla wszystkich osób zafascynowanych procesem twórczym tego autora.

Sprawdź dostępność w katalogu

„Rzeczy, których nie wyrzuciłem” Marcin Wicha

Jest to opowieść o pożegnaniu narratora z jego matką, o przechodzeniu żałoby. Ta tematyka jest bliska nam wszystkim – nie trzeba być Żydem, żeby ją zrozumieć i poczuć emocje, które towarzyszą bohaterowi książki.

Sprawdź dostępność w katalogu

Mit dziewiąty: Literatura żydowska jest literackim marginesem

Książki obalające mit:

„Sklepy cynamonowe” Bruno Schulz

Tajemnicza i zachwycająca proza poetycka. Doskonały przykład na to, jak wielki wpływ na rozwój literatury mają żydowscy twórcy.

Sprawdź dostępność w katalogu

„Niesamowite przygody Kavaliera i Claya” Michael Chabon

Podobnie jak inne książki Micheala Chabona, tak i ta posiada wiele wątków żydowskich. Pisarz jest bardzo znany na świecie. Ma też duży wpływ na to, jak wygląda współczesna proza amerykańska.

Sprawdź dostępność w katalogu

Mit dziesiąty: Literatura żydowska nie jest uniwersalna

Książki obalające mit:

„Usterka na skraju galaktyki” Etgar Keret

Pisarz wychodzi tu z własnego telawiwskiego podwórka. Często nie wskazuje miejsca akcji. Pokazuje za to bohaterów, którzy zmagają się ze znanymi nam, także w Polsce, problemami zwykłego życia.

Sprawdź dostępność w katalogu

„21 Lekcji Na XXI Wiek” Yuval Noah Harari

Eseje historyczne, traktujące jednak zarówno o przeszłości i teraźniejszości, jak i przyszłości. Jest to lektura uniwersalna. Dwadzieścia jeden esejów na ważne tematy, takie jak terroryzm i nacjonalizm, ale też medytacja i wiele innych.

Sprawdź dostępność w katalogu

Zestawienie powstało w oparciu o spotkanie online z Urszulą Rybicką, które odbyło się w ramach projektu „Skarpetki Tyrmanda”.

Projekt Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury, uzyskanych z dopłat ustanowionych w grach objętych monopolem państwa, zgodnie z art.80 ust 1 ustawy z dnia 19 listopada 2009 r. o grach hazardowych.

Urszula Rybicka w czasie spotkania online, w tle regały z książkami.

Adres:
Filia nr 58, MEDIATEKA
Plac Teatralny 5
50-051 Wrocław
tel.: 71 347 12 82, 71 347 12 68